Skrzypaczka

 Osip Mandelsztam

Andriej Atroszenko

Za Paganinim z wąską ręką

Cygańskim rozgardiaszem walą

Ktoś z ciżby Czechów, z polskim balem,

A ktoś z Niemczurą swą Węgierką.

Smarkulo harda i zuchwała,

Z szerokim jak Jenisej brzmieniem,

Uraduj mnie swą grą, natchnieniem –

Polko, na głowie twej wspaniały

Kędziorów hełm Maryny Mniszech,

Nieufny twój, skrzypaczko, smyczek.

Szopenem uciesz mnie mieniącym,

Poważnym Brahmsem - nie, to nie! –

Paryżem pełnym dzikiej mocy,

Spoconym karnawałem mącznym

Albo też Wiednia młodym winem –

Ruchliwy, w fraczku dyrygenta,

W wyścigach, w rzecznych farejwerkach,

Walce od grobu do kolebki

Niby pijaństwo toczy lekkie.

Więc graj – aż pęknie mi aorta –

W twych ustach zarys głowy kota –

Trzy były diabły, a tyś czwarta:

Ostatni piękny diabeł w kwiatach.

Osip Mandelsztam (Осип Эмильевич Мандельштам, 1891-1938) 

– poeta i pisarz rosyjski, jeden z najwybitniejszych autorów XX wieku. Urodził się w Warszawie w rodzinie żydowskiej, jego ojciec był rękawicznikiem, zajmował się też handlem skórami, matka była nauczycielką muzyki. Osip, kiedy miał trzy lata, wyjechał z rodzicami do Rosji, gdzie rodzina Mandelsztamów zamieszkała najpierw w Pawłowsku pod Sankt-Petersburgiem, a później w samym Sankt-Petersburgu. Tam Osip pobierał naukę w szkole handlowej, uzupełnioną o prywatne lekcje domowe u guwernantek. Poza nauką handlu, uczył się też literatury, filozofii i muzyki. W 1907 roku wyjechał do Paryża, gdzie słuchał wykładów na Sorbonie, potem udał się do Szwajcarii i Włoch. W latach 1909-1910 studiował literaturę francuską na uniwersytecie w Heilderbergu, a w latach 1911-1917 filozofię w Sankt-Petersburgu. Debiutował jako poeta w 1910 roku, w piśmie "Apollon". Sławę przyniosły mu tomy wierszy: „Камень” (1913) i Скорбные элегии” (1923). Potem opublikował jeszcze tomy: „Вторая книга” (1923) oraz „ Стихотворения” (1928). Na początku lat 30-tych Mandelsztam poświecił się twórczości prozatorskiej. Uważany jest za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli akmeizmu.
W latach 1934-1937 dosięgły go represje terroru bolszewickiego . Na osobisty rozkaz Stalina, czego pretekstem miał być wiersz „Żyjemy tu, nie czując pod stopami ziemi...” (czytaj w tematach: Totalitaryzm i Wiersze, które wywoływały lub mogą wywołać „święte oburzenie”) został aresztowany i skazany na 4 lata ciężkich robót. Karę odbywał w łagrach w Czerdyniu i Woroneżu. Po uwolnieniu w 1937 roku, w maju 1938 roku został ponownie aresztowany i skazany na kolejne 5 lat w łagrach. Zmarł z wycieńczenia w obozie przejściowym Вторая Речка pod Władywostokiem 27 grudnia 1938 roku, w wieku 47 lat. Pisane w latach trzydziestych utwory Madelsztama nie mogły być publikowane ze względów na cenzurę państwową. Dużą ich część zachowała wdowa po poecie Nadieżda Mandlsztam. Ukazały się one dopiero w wydawnictwach podziemnych w latach 70-tych w tomach: „Новые стихотворения 1930-34” i „Воронежские тетради 1935-37”. Wiersze Mandelsztama tłumaczyli na język polski m. in. Leopold Lewin, Seweryn Pollak, Stanisław Barańczak, Adam Pomorski, Maria Leśniewska, Wiktor Woroszylski, Jerzy Pomianowski, Kazimierz Andrzej Jaworski i Jarosław Marek Rymkiewicz. Na szczególną uwagę zasługuje wydany ostatnio tom Osipa Mandelsztama: 44 wiersze i kilka fragmentów. Przekłady i komentarze Jarosława Marka Rymkiewicza. Wyd. Sic! Warszawa 2009.