Wisława Szymborska

 Miłość szczęśliwa

Miłość szczęśliwa. Czy to jest normalne,

Czy to poważne, czy to pożyteczne -

Co świat ma z dwojga ludzi,

Którzy nie widzą świata?

Wywyższeni ku sobie bez żadnej zasługi,

Pierwsi lepsi z miliona, ale przekonani,

Że tak się stać musiało – w nagrodę za co?

Za nic;

Światło pada znikąd – 

Dlaczego właśnie na tych a nie innych?

Czy to obraża sprawiedliwość? Tak.

Czy narusza troskliwie piętrzone zasady,

Strąca ze szczytu morał? Narusza i strąca.

Spójrzcie na tych szczęśliwych:

Gdyby się chociaż maskowali trochę,

Udawali zgnębienie krzepiąc tym przyjaciół!

Słuchajcie jak się śmieją- obraźliwie.

Jakim językiem mówią – zrozumiałym na pozór.

A te ich ceremonie, ceregiele,

Wymyślne obowiązki względem siebie -

Wygląda to na zmowę za plecami ludzkości!

Trudno nawet przewidzieć do czego by doszło,

Gdyby ich przykład dał się naśladować.

Na co liczyć by mogły religie, poezje,

O czym by pamiętano, czego zaniechano,

Kto by chciał zostać w kręgu.

Miłość szczęśliwa. Czy to jest konieczne?

Takt i rozsądek każą milczeć o niej

Jak o skandalu z wysokich sfer Życia.

Wspaniałe dziatki rodzą się bez jej pomocy.

Przenigdy nie zdołałaby zaludnić ziemi,

Zdarza się przecież rzadko.

Niech ludzie nie znający miłości szczęśliwej

Twierdzą, że nigdzie nie ma miłości szczęśliwej.

Z tą wiarą lżej im będzie, i żyć i umierać.

Wisława Szymborska

Pamięć nareszcie

Pamięć nareszcie ma, czego szukała.

Znalazła mi się matka, ujrzał mi się ojciec.

Wyśniłam dla nich stół, dwa krzesła. Siedli.

Byli mi znowu swoi i znowu żyli.

Dwoma lampami twarzy o szarej godzinie

błyśli jak Rembrandtowi.

Teraz dopiero mogę opowiedzieć,

w  ilu snach się tułali, w ilu zbiegowiskach

spod kół ich wyciągałam,

w ilu agoniach przez ile mi lecieli rąk.

Odcięli– odrastali krzywo.

Niedorzeczność zmuszała ich do maskarady.

Cóż stąd, że to nie mogło ich poza mną boleć,

jeśli bolało ich we mnie.

Śniona gawiedź słyszała, jak wołam mamo

do czegoś, co skakało piszcząc na gałęzi.

I był śmiech, że mam ojca z kokardą na głowie.

Budziłam się ze wstydem.

No i nareszcie.

Pewnej zwykłej nocy,

z pospolitego piątku na sobotę,

tacy mi nagle przyszli, jakich chciałam.

Śnili się, ale jakby ze snów wyzwoleni,

posłuszni tylko sobie i niczemu już.

W głębi obrazu zgasły wszystkie możliwości,

przypadkom brakło koniecznego kształtu.

Tylko oni jaśnieli piękni, bo podobni.

Zdawali mi się długo, długo i szczęśliwie.

Zbudziłam się. Otwarłam oczy.

Dotknęłam świata jak rzeźbionej ramy.

Wisława Szymborska

Jarmark cudów

Cud pospolity:

to, że dzieje się wiele cudów pospolitych

Cud zwykły:

w ciszy nocnej szczekanie

niewidzialnych psów.

Cud jeden z wielu:

chmurka zwiewna i mała,

a potrafi zasłonić duży księżyc.

Kilka cudów w jednym:

olcha w wodzie odbita

i to, że odwrócona ze strony lewej na prawą,

i to, że rośnie tam koroną w dół

i wcale dna nie sięga, choć woda jest płytka.

Cud na porządku dziennym:

wiatry dość słabe i umiarkowane,

w czasie burz porywiste.

Cud pierwszy lepszy:

krowy są krowami

Drugi nie gorszy:

ten a nie inny sad

z tej a nie innej pestki.

Cud bez czarnego fraka i cylindra:

rozfruwające się białe gołębie.

Cud, no bo jak to nazwać:

słońce dziś wzeszło o trzeciej czternaście

a zajdzie o dwudziestej zero jeden.

Cud, który nie tak dziwi, jak powinien:

palców u dłoni wprawdzie mniej niż sześć,

za to więcej niż cztery.

Cud, tylko się rozejrzeć:

wszechobecny świat.

Cud dodatkowy, jak dodatkowe jest wszystko:

co nie do pomyślenia

jest do pomyślenia. 

z tomiku „Ludzie na moście", 1986

Wisława Szymborska

Hiroshige Utagawa*

Ludzie na moście

Dziwna planeta i dziwni na niej ludzie.

Ulegają czasowi, ale nie chcą go uznać.

Mają sposoby, żeby swój sprzeciw wyrazić.

Robią obrazki jak na przykład ten:

Nic szczególnego na pierwszy rzut oka.

Widać wodę.

Widać jeden z brzegów.

Widać czółno mozolnie płynące pod prąd.

Widać nad wodą most i widać ludzi na moście.

Ludzie wyraźnie przyspieszają kroku,

bo właśnie z ciemnej chmury

zaczął deszcz ostro zacinać.

Cała rzecz w tym, że nic nie dzieje się dalej.

Chmura nie zmienia barwy ani kształtu.

Deszcz ani się nie wzmaga, ani ustaje.

Czółno płynie bez ruchu.

Ludzie na moście biegną

ściśle tam co przed chwilą.

Trudno tu obejść się bez komentarza:

To nie jest wcale obrazek niewinny.

Zatrzymano tu czas.

Przestano liczyć się z prawami jego.

Pozbawiono go wpływu na rozwój wypadków.

Zlekceważono go i znieważono.

Za sprawą buntownika,

jakiegoś Hiroshige Utagawy,

(istoty, która zresztą

dawno i jak należy minęła),

czas potknął się i upadł.

Może to tylko psota bez znaczenia,

wybryk na skalę paru zaledwie galaktyk,

na wszelki jednak wypadek

dodajmy, co następuje:

Bywa tu w dobrym tonie

wysoko sobie cenić ten obrazek,

zachwycać się nim i wzruszać od pokoleń.

Są tacy, którym i to nie wystarcza.

Słyszą nawet szum deszczu,

czują chłód kropel na karkach i plecach,

patrzą na most i ludzi,

jakby widzieli tam siebie,

w tym samym biegu nigdy nie dobiegającym

drogą bez końca, wiecznie do odbycia

i wierzą w swoim zuchwalstwie,

że tak jest rzeczywiście.

z tomu "Ludzie na moście", 1986

*Wisława Szymborska była wielbicielką twórczości Hiroshige, poświęciła mu wiersz z tomu Ludzie na moście

Octavio Paz

Most

Pomiędzy teraz a teraz,

pomiędzy ja jestem a ty jesteś,

słowo most.

Wchodzisz w samą siebie:

niczym obrączka

świat się zamyka.

Jeden brzeg z drugim

zawsze łączy jakieś ciało,

tęcza.

Będę spać pod jego przęsłami.

przełożył Carlos Marrodán

Octavio Paz

Świt ostateczny 

Twoje włosy zgubiły się w lesie,

twoje stopy dotykają moich.

Kiedy śpisz, jesteś większa niż noc,

ale twój sen mieści się w tym pokoju.

Jak bardzo jesteśmy w tak skąpym istnieniu!

Ulicą przejeżdża taksówka

z ładunkiem widziadeł.

Rzeka co dokądś płynie,

                                 zawsze

jest w drodze powrotnej.

Czy jutro będzie inaczej?

przełożyła Krystyna Rodowska

Nelly Sachs

***

Zapuściłam się w dół tak głęboko

poza własne narodziny

aż spotkałam wcześniejszą śmierć

która znów wtrąciła mnie

do tej śpiewającej piramidy

by wymierzyć rozpalone

królestwo milczenia

i biało tęsknię za tobą

śmierci - nie bądź mi więcej macochą 

tłum. Marek Pelc

***

Kto woła?

Własny głos!

Kto odpowiada?

Śmierć!

Czy przyjaźń kończy się

w warowni snu?

Tak!

Dlaczego nie pieje żaden kogut?

Czeka aż pocałunek rozmarynu

dotknie wody!

Co to jest?

To moment opuszczenia

z którego wypadł czas

zabity przez wieczność!

Co to jest?

To sen i śmierć bez właściwości

*http://www.fzp.net.pl/warto-poczytac/poezja-nelly-sachs

Nelly Sachs*

* * *

Tu nie ma dłużej spoczynku

bo z dna już mówi morze

pierś nocy

oddychając głęboko uderza

ścianę, o którą opierasz głowę

z trudnymi urodzinami koszmarów

W tym materiale

nie było gwiezdnego palca

z grą

odkąd mieszanina w piasku zaczęła

tak żyć jeszcze w śmierci

Kto płacze

ten szuka swojej muzyki

którą wiatr

muzycznie ulistniony

ukrył w nocy

Świeżo ze źródła

jest zbyt oddalony.

Czas dojrzewa do latania

tylko z naszym ciałem

tłum. Joanna Roszak

* * *

Rozstąp się nocy 

oba twoje opromienione skrzydła

drżą z przerażenia

bo chcę już iść

i odnoszę ci ten krwawy

wieczór

tłum. Ryszard Krynicki

*Nelly Sachs 1891-1970 Laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1966. Nagrodę otrzymała wspólnie z hebrajskim poetą Samuelem Agnonem. Wikipedia

Tomas Tranströmer 

Szyny

Druga w nocy, księżyc. Pociąg przystanął

pośrodku równiny. Daleko światełka miasta

mrugają, zimne, na horyzoncie.

Jak kiedyś ktoś zabrnie tak daleko w sen,

że, wróciwszy do pokoju,

już nigdy sobie nie przypomni, że był tam.

I jak kiedyś ktoś tak pogrąży się w chorobę,

że dni dawniej przeżyte są jak rój światełek

zimnych, wątłych, na horyzoncie.

Pociąg stoi zupełnie nieruchomo.

Druga. Pełnia księżyca, parę gwiazd.

 przełożył Czesław Miłosz

Tomas Tranströmer

Do przyjaciół za granicą

Tak mało do Was pisałem. Lecz czego nie mogłem napisać

rosło jak dawny statek powietrzny

i w końcu wyślizgnęło się przez nocne niebo.

Oto list u cenzora. Cenzor zapala lampę.

Wszystko przywiera, co mi zbędne.

W świetle wyskakują moje słowa jak małpy na kratę:

miotają się, zamierają, pokazują zęby!

Czytajcie między wierszami. Spotkamy się za lat 200,

gdy zapomniane będą mikrofony w ścianach hotelu

i nareszcie zasną. Staną się skamielinami.

przeł. Leonard Neuger

Tomas Tranströmer

Łuki romańskie

We wnętrzu ogromnego kościoła romańskiego cisnęli się turyści.

Rozpościerało się sklepienie za sklepieniem bez prześwitu.

Drgało kilka płomyków świec.

Objął mnie anioł bez twarzy

i zaszeptał przez całe ciało:

"Nie wstydź się tego, że jesteś człowiekiem, bądź dumny!

W twoim wnętrzu otwiera się sklepienie za sklepieniem bez końca.

Nigdy nie będziesz gotowy i tak jest słusznie."

Byłem ślepy od łez

i wyprowadzono mnie na buzującą od słońca piazzę

wraz z Mr i Mrs Jones, Panem Tanaką i Signorą Sabatini

a we wnętrzu ich wszystkich otwierało się sklepienie za sklepieniem bez końca.

przeł. Leonard Neuger

***

7 marca 1979

Dość mając wszystkich, którzy przychodzą ze słowami,

ze słowami, ale nie mówiąc nic,

wyjechałem na zaśnieżoną wyspę.

Pustkowie nie zna słów.

Niezapisane stronice ciągną się na wszystkie strony!

Natrafiam na ślady sarnich kopytek w śniegu.

Mowa, choć żadnych słów.

przeł. Czesław Miłosz

Pablo Neruda

* * *

Abyś mnie słyszała, 

moje słowa

smukleją czasami,

tak jak smukleją ślady mew na plażach.

Bransoleta, grzechotka pijana 

dla twoich rąk łagodnych jak winne grona.

Widzę, jak odległe są moje słowa.

Bardziej są już twoje niż moje.

Pną się jak bluszcz po moim starym smutku.

One pną się tak samo po wilgotnych ścianach.

To ty jesteś winna tej krwawej zabawy.

Uciekają z mojej jaskini mrocznej.

To ty sobą wszystko wypełniasz, wszystko wypełniasz.

Wcześniej niż ty zamieszkały samotność, którą zajmujesz,

i przyzwyczajone są bardziej niż ty do mojego smutku.

Teraz chcę, by powiedziały to, co ci chcę powiedzieć,

abyś słyszała tak, jak ja chcę, abyś mnie słyszała.

Wiatr niepokoju jeszcze je często porywa.

Huragany snów jeszcze je czasem obalają.

Inne słyszysz głosy w moim głosie pełnym smutku.

Płacz dawnych ust, krew dawnych błagań.

Kochaj mnie, towarzyszko. Nie opuszczaj mnie. Chodź za mną.

Chodź za mną, towarzyszko, przez tę falę niepokoju.

Ale zabarwiają się twoją miłością moje słowa.

To ty sobą wszystko zajmujesz, wszystko zajmujesz.

Ze wszystkich robię bezkresną bransoletę

dla twoich białych rąk, łagodnych jak winne grona.

tłum. Jan Zych

z tomu „Dwadzieścia wierszy o miłości 

i jedna pieśń rozpaczy”, 1924

Druga przestrzeń

Czesław Miłosz

Jakie przestronne niebiańskie pokoje!

Wstępowanie do nich po stopniach z powietrza.

Nad obłokami rajskie wiszące ogrody.

Dusza odrywa się od ciała i szybuje,

Pamięta, że jest wysokość

I jest niskość.

Czy naprawdę zgubiliśmy wiarę w drugą przestrzeń?

I znikło, przepadło i Niebo, i Piekło?

Bez łąk pozaziemskich jak spotkać Zbawienie?

Gdzie znajdzie sobie siedzibę związek potępionych?

Płaczmy, lamentujmy po wielkiej utracie.

Porysujmy węglem twarze, rozpuszczajmy włosy.

Błagajmy, niech nam będzie wrócona

Wisława Szymborska

Spis

Sporządziłam spis pytań,

na które nie doczekam się już odpowiedzi,

bo albo za wcześnie na nie,

albo nie zdołam ich pojąć.

Spis pytań jest długi,

porusza sprawy ważne i mniej ważne,

a że nie chcę was nudzić,

wyjawię tylko niektóre:

Co było rzeczywiste,

a co się ledwie zdawało

na tej widowni

gwiezdnej i podgwiezdnej,

gdzie prócz wejściówki

obowiązuje wyjściówka;

Co z całym światem żywym,

którego nie zdążę

z innym żywym porównać;

O czym będą pisały

nazajutrz gazety;

Kiedy ustaną wojny

i co je zastąpi;

Na czyim teraz palcu

serdeczny pierścionek

skradziony mi - zgubiony;

Gdzie miejsce wolnej woli,

która potrafi być i nie być

równocześnie;

Co z dziesiątkami ludzi -

czy myśmy naprawdę się znali;

Co próbowała mi powiedzieć M.,

kiedy już mówić nie mogła;

Dlaczego rzeczy złe

brałam za dobre

i czego mi potrzeba,

żeby się więcej nie mylić?

Pewne pytania

notowałam chwilę przed zaśnięciem.

Po przebudzeniu

już ich nie mogłam odczytać.

Czasami podejrzewam,

że to szyfr właściwy.

Ale to też pytanie,

które mnie kiedyś opuści.