Wisława Szymborska

Pamięć nareszcie

Pamięć nareszcie ma, czego szukała.

Znalazła mi się matka, ujrzał mi się ojciec.

Wyśniłam dla nich stół, dwa krzesła. Siedli.

Byli mi znowu swoi i znowu żyli.

Dwoma lampami twarzy o szarej godzinie

błyśli jak Rembrandtowi.

Teraz dopiero mogę opowiedzieć,

w  ilu snach się tułali, w ilu zbiegowiskach

spod kół ich wyciągałam,

w ilu agoniach przez ile mi lecieli rąk.

Odcięli– odrastali krzywo.

Niedorzeczność zmuszała ich do maskarady.

Cóż stąd, że to nie mogło ich poza mną boleć,

jeśli bolało ich we mnie.

Śniona gawiedź słyszała, jak wołam mamo

do czegoś, co skakało piszcząc na gałęzi.

I był śmiech, że mam ojca z kokardą na głowie.

Budziłam się ze wstydem.

No i nareszcie.

Pewnej zwykłej nocy,

z pospolitego piątku na sobotę,

tacy mi nagle przyszli, jakich chciałam.

Śnili się, ale jakby ze snów wyzwoleni,

posłuszni tylko sobie i niczemu już.

W głębi obrazu zgasły wszystkie możliwości,

przypadkom brakło koniecznego kształtu.

Tylko oni jaśnieli piękni, bo podobni.

Zdawali mi się długo, długo i szczęśliwie.

Zbudziłam się. Otwarłam oczy.

Dotknęłam świata jak rzeźbionej ramy.

Wisława Szymborska

Jarmark cudów

Cud pospolity:

to, że dzieje się wiele cudów pospolitych

Cud zwykły:

w ciszy nocnej szczekanie

niewidzialnych psów.

Cud jeden z wielu:

chmurka zwiewna i mała,

a potrafi zasłonić duży księżyc.

Kilka cudów w jednym:

olcha w wodzie odbita

i to, że odwrócona ze strony lewej na prawą,

i to, że rośnie tam koroną w dół

i wcale dna nie sięga, choć woda jest płytka.

Cud na porządku dziennym:

wiatry dość słabe i umiarkowane,

w czasie burz porywiste.

Cud pierwszy lepszy:

krowy są krowami

Drugi nie gorszy:

ten a nie inny sad

z tej a nie innej pestki.

Cud bez czarnego fraka i cylindra:

rozfruwające się białe gołębie.

Cud, no bo jak to nazwać:

słońce dziś wzeszło o trzeciej czternaście

a zajdzie o dwudziestej zero jeden.

Cud, który nie tak dziwi, jak powinien:

palców u dłoni wprawdzie mniej niż sześć,

za to więcej niż cztery.

Cud, tylko się rozejrzeć:

wszechobecny świat.

Cud dodatkowy, jak dodatkowe jest wszystko:

co nie do pomyślenia

jest do pomyślenia. 

z tomiku „Ludzie na moście", 1986

Wisława Szymborska

Hiroshige Utagawa*

Ludzie na moście

Dziwna planeta i dziwni na niej ludzie.

Ulegają czasowi, ale nie chcą go uznać.

Mają sposoby, żeby swój sprzeciw wyrazić.

Robią obrazki jak na przykład ten:

Nic szczególnego na pierwszy rzut oka.

Widać wodę.

Widać jeden z brzegów.

Widać czółno mozolnie płynące pod prąd.

Widać nad wodą most i widać ludzi na moście.

Ludzie wyraźnie przyspieszają kroku,

bo właśnie z ciemnej chmury

zaczął deszcz ostro zacinać.

Cała rzecz w tym, że nic nie dzieje się dalej.

Chmura nie zmienia barwy ani kształtu.

Deszcz ani się nie wzmaga, ani ustaje.

Czółno płynie bez ruchu.

Ludzie na moście biegną

ściśle tam co przed chwilą.

Trudno tu obejść się bez komentarza:

To nie jest wcale obrazek niewinny.

Zatrzymano tu czas.

Przestano liczyć się z prawami jego.

Pozbawiono go wpływu na rozwój wypadków.

Zlekceważono go i znieważono.

Za sprawą buntownika,

jakiegoś Hiroshige Utagawy,

(istoty, która zresztą

dawno i jak należy minęła),

czas potknął się i upadł.

Może to tylko psota bez znaczenia,

wybryk na skalę paru zaledwie galaktyk,

na wszelki jednak wypadek

dodajmy, co następuje:

Bywa tu w dobrym tonie

wysoko sobie cenić ten obrazek,

zachwycać się nim i wzruszać od pokoleń.

Są tacy, którym i to nie wystarcza.

Słyszą nawet szum deszczu,

czują chłód kropel na karkach i plecach,

patrzą na most i ludzi,

jakby widzieli tam siebie,

w tym samym biegu nigdy nie dobiegającym

drogą bez końca, wiecznie do odbycia

i wierzą w swoim zuchwalstwie,

że tak jest rzeczywiście.

z tomu "Ludzie na moście", 1986

*Wisława Szymborska była wielbicielką twórczości Hiroshige, poświęciła mu wiersz z tomu Ludzie na moście

Wisława Szymborska

Spis

Sporządziłam spis pytań,

na które nie doczekam się już odpowiedzi,

bo albo za wcześnie na nie,

albo nie zdołam ich pojąć.

Spis pytań jest długi,

porusza sprawy ważne i mniej ważne,

a że nie chcę was nudzić,

wyjawię tylko niektóre:

Co było rzeczywiste,

a co się ledwie zdawało

na tej widowni

gwiezdnej i podgwiezdnej,

gdzie prócz wejściówki

obowiązuje wyjściówka;

Co z całym światem żywym,

którego nie zdążę

z innym żywym porównać;

O czym będą pisały

nazajutrz gazety;

Kiedy ustaną wojny

i co je zastąpi;

Na czyim teraz palcu

serdeczny pierścionek

skradziony mi - zgubiony;

Gdzie miejsce wolnej woli,

która potrafi być i nie być

równocześnie;

Co z dziesiątkami ludzi -

czy myśmy naprawdę się znali;

Co próbowała mi powiedzieć M.,

kiedy już mówić nie mogła;

Dlaczego rzeczy złe

brałam za dobre

i czego mi potrzeba,

żeby się więcej nie mylić?

Pewne pytania

notowałam chwilę przed zaśnięciem.

Po przebudzeniu

już ich nie mogłam odczytać.

Czasami podejrzewam,

że to szyfr właściwy.

Ale to też pytanie,

które mnie kiedyś opuści.

Wisława Szymborska

Krzysztof Łozowski 

Uśmiechy

Z większą nadzieją świat patrzy niż słucha.

Mężowie stanu muszą się uśmiechać.

Uśmiech oznacza, że nie tracą ducha.

Choć gra zawiła, interesy sprzeczne,

wynik niepewny - zawsze to pociecha,

gdy uzębienie białe i serdeczne.

Muszą życzliwie pokazywać czoło

na sali obrad i płycie lotniska.

Ruszać się żwawo, wyglądać wesoło.

Ów tego wita, ten owego żegna.

Twarz uśmiechnięta bardzo jest potrzebna

dla obiektywów i dla zbiegowiska.

Stomatologia w służbie dyplomacji

spektakularny gwarantuje skutek.

Kłów dobrej woli i siekaczy zgodnych

nie może braknąć w groźnej sytuacji.

Jeszcze nie mamy czasów tak pogodnych,

żeby na twarzach widniał zwykły smutek.

Ludzkość braterska, zdaniem marzycieli,

zamieni ziemię w krainę uśmiechu.

Wątpię. Mężowie stanu, dajmy na to,

uśmiechać by się tyle nie musieli.

Tylko czasami: że wiosna, że lato,

bez nerwowego skurczu i pośpiechu.

Istota ludzka smutna jest z natury.

Na taką czekam i cieszę się z góry.

 Wisława Szymborska

Psalm

O jakże są nieszczelne granice ludzkich państw!

Ile to chmur nad nimi bezkarnie przepływa,

ile piasków pustynnych przesypuje się z kraju do kraju,

ile górskich kamyków stacza się w cudze włości

w wyzywających podskokach!

Czy muszę tu wymieniać ptaka za ptakiem jak leci,

albo jak właśnie przysiada na opuszczonym szlabanie?

Niechby to nawet był wróbel - a już ma ogon ościenny,

choć dzióbek jeszcze tutejszy. W dodatku - ależ się wierci!

Z nieprzeliczonych owadów poprzestanę na mrówce,

która pomiędzy lewym a prawym butem strażnika

na pytanie: skąd dokąd - nie poczuwa się do odpowiedzi.

Och, zobaczyć dokładnie cały ten nieład naraz,

na wszystkich kontynentach!

Bo czy to nie liguster z przeciwnego brzegu

przemyca poprzez rzekę stutysięczny listek?

Bo kto, jeśli nie mątwa zuchwale długoramienna,

narusza świętą strefę wód terytorialnych?

Czy można w ogóle mówić o jakim takim porządku,

jeśli nawet gwiazd nie da się porozsuwać,

żeby było wiadomo, która komu świeci?

I jeszcze to naganne rozpościeranie się mgły!

I pylenie się stepu na całej przestrzeni,

jak gdyby nie był wcale wpół przecięty!

I rozleganie się głosów na usłużnych falach powietrza:

przywoływaczych pisków i znaczących bulgotów!

Tylko to co ludzkie potrafi być prawdziwie obce.

Reszta to lasy mieszane, krecia robota i wiatr.

Wisława Szymborska

Złote gody

Musieli kiedyś być odmienni,

ogień i woda, różnić się gwałtownie,

obrabowywać i obdarowywać

w pożądaniu, napaści na niepodobieństwo.

Objęci, przywłaszczali się i wywłaszczali

tak długo,

aż w ramionach zostało powietrze

przeźroczyste po odlocie błyskawic.

Pewnego dnia odpowiedź padła przed pytaniem.

Którejś nocy odgadli wyraz swoich oczu

po rodzaju milczenia, w ciemności.

Spełza płeć, tleją tajemnicze,

w podobieństwie spotykają się różnice

jak w bieli wszystkie kolory.

Kto z nich jest podwojony, a kogo tu brak?

Kto się uśmiecha dwoma uśmiechami?

Czyj głos rozbrzmiewa na dwa głosy?

W czyim potakiwaniu kiwają głowami?

Czyim gestem podnoszą łyżeczki do ust?

Kto z kogo tutaj skórę zdarł?

Kto tutaj żyje, a kto zmarł

wplątany w linie czyjej dłoni?

Pomału z zapatrzenia rosną się bliźnięta.

Zażyłość jest najdoskonalszą z matek

nie wyróżnia żadnego z dwojga swoich dziatek,

które jest które, ledwie że pamięta.

W dniu złotych godów, w uroczystym dniu

jednakowo ujrzany gołąb siadł na oknie.

Wisława Szymborska

Zakochani

Jest tam tak cicho, że słyszymy

piosenkę zaśpiewaną wczoraj:

Ty pójdziesz górą, a ja doliną..

Chociaż słyszymy - nie wierzymy.

Nasz uśmiech nie jest maską smutku,

a dobroć nie jest wyrzeczeniem.

I nawet więcej, niż są warci,

niekochających żałujemy.

Tacyśmy zadziwieni sobą,

że cóż nas bardziej zdziwić może?

Ani tęcza w nocy.

Ani motyl na śniegu.

A kiedy zasypiamy,

We śnie widzimy rozstanie.

Ale to dobry sen,

ale to dobry sen,

bo się budzimy z niego.

Wisława Szymborska

czwarta rocznica śmierci [*]*

Cebula

 Co innego cebula.

Ona nie ma wnętrzności.

Jest sobą na wskroś cebulą,

do stopnia cebuliczności.

Cebulasta na zewnątrz,

cebulowa do rdzenia,

mogłaby wejrzeć w siebie

cebula bez przerażenia.

W nas obczyzna i dzikość

ledwie skórą przykryta,

inferno w nas interny,

anatomia gwałtowna,

a w cebuli cebula,

nie pokrętne jelita.

Ona wielekroć naga,

do głębi itympodobna.

Byt niesprzeczny cebula,

udany cebula twór.

W jednej po prostu druga,

w większej mniejsza zawarta,

a w następnej kolejna,

czyli trzecia i czwarta.

Dośrodkowa fuga.

Echo złożone w chór.

Cebula, to ja rozumiem:

najnadobniejszy brzuch świata.

Sam się aureolami

na własną chwałę oplata.

W nas - tłuszcze, nerwy, żyły,

śluzy i sekretności.

I jest nam odmówiony

idiotyzm doskonałości.

*W czwartą rocznicę śmierci poetki rozmowa z Michałem Rusinkiem.

Wisława Szymborska

O śmierci bez przesady

Zdzisław Beksiński, Pełzająca śmierć.

O śmierci bez przesady

Nie zna się na żartach,

na gwiazdach, na mostach,

na tkactwie, na górnictwie, na uprawie roli,

na budowie okrętów i pieczeniu ciasta.

W nasze rozmowy o planach na jutro

wtrąca swoje ostatnie słowo

nie na temat.

Nie umie nawet tego,

co bezpośrednio łączy się z jej fachem:

ani grobu wykopać,

ani trumny sklecić,

ani sprzątnąć po sobie.

Zajęta zabijaniem,

robi to niezdarnie,

bez systemu i wprawy.

Jakby na każdym z nas uczyła się dopiero.

Tryumfy tryumfami,

ale ileż klęsk,

ciosów chybionych

i prób podejmowanych od nowa!

Czasami brak jej siły,

żeby strącić muchę z powietrza.

Z niejedną gąsienicą

przegrywa wyścig w pełzaniu.

Te wszystkie bulwy, strąki,

czułki, płetwy, tchawki,

pióra godowe i zimowa sierść

świadczą o zaległościach

w jej marudnej pracy.

Zła wola nie wystarcza

i nawet nasza pomoc w wojnach i przewrotach,

to, jak dotąd, za mało.

Serca stukają w jajkach.

Rosną szkielety niemowląt.

Nasiona dorabiają się dwóch pierwszych listków,

a często i wysokich drzew na horyzoncie.

Kto twierdzi, że jest wszechmocna,

sam jest żywym dowodem,

że wszechmocna nie jest.

Nie ma takiego życia,

które by choć przez chwilę

nie było nieśmiertelne.

Śmierć

zawsze o tę chwilę przybywa spóźniona.

Na próżno szarpie klamką

niewidzialnych drzwi.

Kto ile zdążył,

tego mu cofnąć nie może.

Wiersz pochodzi ze zbioru „Widok z ziarnkiem piasku” z 1996 r.

Rzeczywistość wymaga 

Wisława Szymborska 

 Роман Величко

Rzeczywistość wymaga,

żeby i o tym powiedzieć:

życie toczy się dalej.

Robi to pod Kannami i pod Borodino

i na Kosowym Polu i w Guernice.

Jest stacja benzynowa

na małym placu w Jerycho,

są świeżo malowane

pod Białą Górą ławeczki.

Kursują listy

z Pearl Harbour do Hastings,

przejeżdża wóz meblowy

pod okiem lwa z Cheronei,

a do rozkwitłych sadów w pobliżu Verdun

nadciąga tylko front atmosferyczny.

Tak wiele jest Wszystkiego,

że Nic jest całkiem nieźle zasłonięte.

Z jachtów pod Akcjum

dochodzi muzyka

i na pokładach w słońcu pary tańczą.

Tyle ciągle się dzieje,

że musi dziać się wszędzie.

Gdzie kamień na kamieniu,

tam wózek z lodami

oblężony przez dzieci.

Gdzie Hiroszima

tam znów Hiroszima

i wyrób wielu rzeczy

do codziennego użytku.

Nie bez powabów jest ten straszny świat,

nie bez poranków,

dla których warto się zbudzić.

Na polach Maciejowic

trawa jest zielona

a w trawie, jak to w trawie,

przezroczysta rosa.

Może nie miejsc innych jak pobojowiska,

te jeszcze pamiętane,

te już zapomniane,

lasy brzozowe i lasy cedrowe,

śniegi i piaski, tęczujące bagna

i jary czarnej klęski,

gdzie w nagłej potrzebie

kuca się dziś pod krzaczkiem.

Jaki stąd płynie morał - chyba żaden.

To, co naprawdę płynie, to krew szybko schnąca

i zawsze jakieś rzeki, jakieś chmury.

Na tragicznych przełęczach

wiatr zrywa z głów kapelusze

i nie ma na to rady -

śmieszy nas ten widok.