Pierwszy okres filozofii starożytnej

Umberto Eco

Trzej filozofowie, Giorgione

W odległych szczęśliwych czasach,

gdy Achajowie w podskokach

biegali sobie po lasach

myśląc o życia urokach,

niektórzy panowie śmiali,

uderzając w serio tony,

ważkie pytanie zadali:

„Z czego ten świat jest zrobiony?”

Pewien jegomość z Miletu,

którego Talesem zwano,

oświadczył pełen tupetu:

„Mam odpowiedź przemyślaną;

podam wam ją, jak wypada,

skoro na nią nie wpadliście

i powiem, że świat się składa

z czystej wody, oczywiście”.

Anaksymander się śmieje

i odpowiada w te słowa:

„Niech się w skafander odzieje

kapuściana biedna głowa.

Ja wam zdradzę pomysł śmiały,

który w mym umyśle gości,

i to rzeknę, że świat cały

rodzi się z Nieskończoności!".

Anaksymenes przejęty

dalej sprawę komplikuje

i wnet robi się nadęty,

bo powietrze proponuje.

Olśniło Empedoklesa,

gdy się oderwał od wina,

i z humorem godnym biesa

o ogniu jeszcze wspomina.

No a Pitagoras szczery

dolewa do ognia oliwy

i robi niezłe numery,

bo magik z niego prawdziwy.

Gorliwie dowody zbiera,

że wędruje stale dusza,

i ze zręcznością żonglera

sferami nieba porusza.

Do tej bardzo mądrej braci,

co się zawsze nad czymś głowi,

dołączyli eleaci

do dyskusji też gotowi.

Parmenides w wielkiej wrzawie

długi wywód swój zaczyna

i powiada, że mu prawie

świat ten kulę przypomina,

że byt jeden jest i wieczny,

co wprawia człeka, niebożę,

niezmiennie w smutek serdeczny,

bo nic poruszyć nie może.

Ha! - to słowa są Zenona -

w takim razie, przyjacielu,

żadna włócznia w dal rzucona

nie dosięgnie nigdy celu,

a nawet Achilles młody,

choć siły wszystkie wytęży,

gdy pójdzie z żółwiem w zawody,

na pewno z nim nie zwycięży.

Ale pleciesz tu androny -

tak Heraklit odpowiada -

wszak to fakt jest dowiedziony:

panta rei! wszystkim włada.

Wystarczy wskoczyć do rzeki

i postać przez chwilę w wodzie,

aby zrozumieć na wieki,

że ruch jest zawsze w przyrodzie.

Lecz jeszcze gorsze afery,

niczym rasowy hipokryt,

rozpętał typek z Abdery,

którego imię Demokryt.

Z jego to pokrętnej głowy

zrodził się ranka pewnego

pomysł na pool atomowy,

w czym nie ma nic zabawnego.

To, że dziś na myśl o wojnie

rzednie nam niechybnie mina

i wzdychamy niespokojnie -

to owego Greka wina.

Tak krzyczeli jak przekupki,

aż kolumny świątyń drżały,

ale smutne tego skutki

wnet się dla nich okazały.

Grecy bowiem, bardzo wściekli

na swych filozofów kłótnie,

na kawałki ich posiekli

z wielkim smakiem i okrutnie.

A że tak się właśnie stało,

przyzna i sceptyk zawzięty,

bo wszystko, co z nich zostało,

to jakieś małe fragmenty...

tłum. Monika Woźniak