Tomasz z Akwinu

Umberto Eco

Święty Tomasz. To się wie,

opracował Summae dwie,

i odnosząc trud niemały

sprowadził zgrabnie świat cały

do pytań i odpowiedzi

zrozumiałych dla gawiedzi.

Stworzył mądry system reguł,

by wyjaśnić każdy szczegół,

wszystkie ważne tajemnice:

od Boga po gąsienicę.

Najpierw poważny szalenie

stawia jakieś zagadnienie

i streściwszy je z polotem,

odwrotność przedstawia potem.

Wreszcie syntezę buduje

i tak problem rozwiązuje,

ni pomijając niczego

aż do punktu ostatniego.

Wyznam szczerze, że lektura

ciężka to jest i ponura,

bo napisał Tomasz biegły

księgi długie: istne cegły!

Lecz w nich wiedza wielka, dumna

i dlatego każda Summa

da odpowiedź bez wahania

na najważniejsze pytania.

Gdy na przykład zapytacie

(by pozostać przy temacie),

czy Bóg naprawdę istnieje,

święty Tomasz pojaśnieje

i pięć bez trudu żadnego

dowodów da zamiast jednego.

Mówi: dobrze przecież wiecie

że się wszystko rusza w świecie,

więc wstecz idąc, tak jak tuszę,

kiedyś pierwszy odkryć muszę

motor, i już prosta droga

pojąć, że chodzi o Boga.

Mniemanie to też jest możliwe,

więc w morzu różnorodności

potrzeba mi konieczności,

co, niezmienna,nie umiera,

i to, co możliwe, wspiera.

Nie ma chyba wątpliwości,

że to Bóg jest w swej mądrości.

Rzecze Tomasz: nie pominę,

że rzecz każda ma przyczynę.

Skutek jest, bo jest przyczyna,

tak to zawsze się zaczyna.

Lecz być musi ten Jedyny,

który nie ma swej przyczyny,

a przyczyną jest wszystkiego:

to jest właśnie Bóg, kolego.

Potem, by nie wpaść w anarchię,

trzeba szanować hierarchię:

cóż znajdziesz doskonalszego

nad Boga Ojca naszego?

Wreszcie, powiem bez słów wielu,

że wszystko zmierza do celu,

jeden cel za drugim kroczy,

coraz wyżej wznosząc oczy

i tak krocząc: pierwszy... drugi...,

chociaż wywód bardzo długi,

celów cel dostrzegam w górze,

jak siedzi w anielskim chórze.

I w ten sposób Tomasz święty,

w swe sadełko obrośnięty,

w każdej porze niestrudzenie

wyjaśnia świat i stworzenie.

Wyznam, skoro o tym mowa,

że ta wizja Tomaszowa

prosta, jasna i logiczna

jest naprawdę sympatyczna.

Święty mąż ów, przyznać trzeba,

który dotknąć dał nam nieba,

tworząc system doskonały,

godny wielkiej jest pochwały.

Kiedy dni są pełne smutku,

często wzdycham po cichutku:

„Ojcze, w średniowiecza łono,

chciałbym, by mnie przywrócono!”

Lecz choć przyszłość źle nam wróży,

świat nasz w ciągłej jest podróży,

lepiej więc zaakcentować,

że go trzeba przebudować.

tłum. Monika Woźniak